ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
262
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
و مسموع پادشاه و مادر پادشاه و بعضى بزرگان شده بود ، روزى از جانب پادشاه ايشيك آقاسى بزرگ آمده حالپرسى كرده ، و بعد مذكور نمود كه چون ايام عيش همشيرهء كوچك پادشاه مىباشد ، خواهشمند گرديده ، كه شما نيز در خانهء پادشاه آمده باشيد . صاحبى ايلچى نظر به ناخوشى احوال قبول نكردند و وعده ندادند . ايشيكآقاسى معاودت نمود ، و مادر پادشاه نيز دكتر كرتين انگريز را كه طبيب مادر پادشاه و مرد از همهجا آگاهيست به جهت معالجه مأمور كرده ، طبيب مذكور آمده ، مشغول معالجه گرديد . در اين چند يوم بزرگان و دوستانى كه بودند به رسم حالپرسى به ديدن صاحبى ايلچى مىآمدند و گرافنسلرود نيز دو دفعه يكى از بزرگان دفترخانه را به جهت حالپرسى فرستاد . ايلچى انگريز و ساير بزرگان انگريز كه در آنجا بودند نيز به رسم حالپرسى آمدوشد مىكردند . روزى مهماندار نزد صاحبى ايلچى آمده ، بعد از حالپرسى ، اظهار نمود كه چون پادشاه شفاها به شما اظهار كرده بود كه حقيقت گزارش خود را به دولت عليهء ايران نوشته باشيد ، و شما هم خواهشمند فرستادن كريل بوديد ، يك نفر افيسر از دولت مأمور گرديده ، كه نوشتجات شما را به تفليس برده رسانيده باشد كه از آنجا روانهء ايران نمايند ، و فردا كه يوم سهشنبه است افيسر مذكور نزد شما مىآيد كه مكاتيب گرفته رفته باشد . بايد آماده باشيد . صاحبى ايلچى قدغن نمودند كه عرايض و نوشتجات آنچه بايست نوشته شود و آماده و موجود شده باشد كه فردا كه افيسر مذكور روانه است حالت معطلى به هم نرسد . ديگر اين روزها امرى روى نداد . يوم سهشنبهء بيست و سيم : صبح حسين نام افيسر با مهمانداران نزد صاحبى ايلچى آمده ، و مطالبهء مكاتيب و اظهار مرخصى نموده ، عرايض و مكاتيب را ممهور و در مشمع گرفته ، تسليم او نمودند و او را مأمور كردند كه آنها را به تفليس برده ، به سردار آنجا سپرده كه او روانهء دولت عليهء ايران كرده باشد . اين روز باز بسيارى از بزرگان و آشنايان صاحبى ايلچى به عيادت آمدند . ديگر امرى وقوع نيافت . يوم چهارشنبهء بيست و چهارم لغايت دوشنبهء 29 : امورات وقوعى اين است كه : چون اين روزها ايام عيش خواهر پادشاه بود ، شبها شهر را چراغان مىكردند و مردم در خانهء پادشاه مىرفتند و به عيش و عشرت مشغول بودند . و روز پنجشنبه 25 « 1 » داكتر كمل انگريز از ايران وارد پتربورغ گرديده ، و فرامين و ارقام و نوشتجات از دولت عليهء ايران به جهت صاحبى ايلچى آورده ، از زيارت فرمان همايون و رقم مبارك ، افاقه در احوال صاحبى ايلچى راه يافته و تمامى را مطالعه نمودند . سههزار تومان نقد كه از دربار شاهنشاهى به جهت صاحبى ايلچى به مصحوب حكيم مشار اليه ارسال شده بود ، يكهزار و چهارصد تومان از آن جمله را در دار السلطنهء تبريز به ضمه اخراجات راه ، به مشار اليه داده بودند و يكهزار و ششصد تومان ديگر را شال ترمه و مرواريد خريدارى
--> ( 1 ) - در متن نويسنده تاريخ 5 شنبه 25 را 22 نوشته است و بنا به حساب روزانه 25 درست است